Meteen naar de content
Home van Amsterdam UMC
EN Engels

Lopende projecten

Hieronder vind je een overzicht van onze lopende projecten.

abcd.amsterdamumc.nl
  1. Home
    2. »
  2. Lopende projecten

Deel dit artikel:

Deel op X Deel op Facebook Deel op LinkedIn Deel op Share

Digital Youth Project

Het gebruik van digital media speelt een steeds grotere rol in het dagelijks leven van jongeren en kan zowel positieve als negatieve effecten hebben op hun welzijn. Vooral intensief of problematisch gebruik van sociale media en andere digitale media zoals gaming wordt in verband gebracht met een verhoogd risico op mentale gezondheidsproblemen, zoals angst, somberheid en slaapproblemen.

Het Digital Youth Project dat uitgevoerd wordt aan de Universiteit van Amsterdam gebruikt onder andere gegevens van de Amsterdam Born Children and their Development (ABCD) studie om te onderzoeken hoe het gebruik van digitale media en mentale gezondheid met elkaar samenhangen gedurende de kindertijd en adolescentie. Met de ABCD gegevens wordt het volgende onderzocht:
1. Leiden problemen met de mentale gezondheid tot problematisch gebruik van sociale media en gamen, of andersom, en is er een verschil tussen jongens en meisjes? 2. Hangt de perceptie van adolescenten dat zij verslaafd zijn aan sociale media of gamen same met depressie en angst? En hoe stabiel is deze zelfperceptie over tijd? 3. Hoe ontwikkelen emotionele- en gedragsproblemen van kinderen zich tussen 5 tot 17 jaar? En hangen deze ontwikkelingstrajecten samen  met verschillende dimensies van mentale gezondheid op 17-jarige leeftijd, waaronder depressie, angst en sociale angst? En zo ja, verschilt dit tussen  jongens en meisjes?

Overkoepelend heeft dit project als doel te verhelderen hoe vroege ontwikkeling en het gebruik van digitale media elkaar beïnvloeden bij de vorming van mentale gezondheid in de adolescentie. Het project is onderdeel van het promotietraject van Luka Todorovic onder leiding van dr. Helle Larsen van de UvA en het ABCD deel wordt mede begeleid door dr. Susanne de Rooij.  

Meer informatie over het Digital Youth Project vind je hier  https://digitalyouthproject.nl/

Te veel te vroeg, te weinig te laat: jodium en schildklierfunctie in de zwangerschap en lange termijneffecten op het kind

Jodium is nodig om schildklierhormonen te maken. Deze hormonen zijn belangrijk voor de energiehuishouding van het lichaam. In de vroege zwangerschap helpen ze ook met de groei en de ontwikkeling van de hersenen van het ongeboren kind. Toch is het vaak niet duidelijk wat kleine verschillen in schildklierwaarden van de moeder betekenen voor het kind later, ook als de waarden nog binnen de ‘normale’ grenzen vallen.

In dit project binnen de Amsterdam Born Children and their Development (ABCD) studie onderzoeken we dit verband. We kijken naar de schildklierfunctie van de moeder in de eerste helft van de zwangerschap met bloedmetingen (TSH en vrij T4, en antistoffen tegen de schildklier). Daarna bekijken we hoe kinderen zich ontwikkelen op verschillende leeftijden. We gebruiken informatie over leren en denken, gedrag en gevoelens, en over groei en puberteit. Omdat ABCD kinderen lang worden gevolgd, kunnen we niet alleen naar één moment kijken, maar naar ontwikkeling over de tijd.

Amsterdam is een omgeving waarin mensen gemiddeld meestal genoeg jodium binnenkrijgen. Daarom vergelijken we waar mogelijk ook met een Brits cohort waarin jodiumtekort vaker voorkomt. Zo onderzoeken we of de jodiuminname in een land invloed heeft op de relatie tussen schildklierfunctie in de zwangerschap en de ontwikkeling van het kind. De resultaten kunnen helpen bij betere voorlichting en zorg in de zwangerschap: wanneer is extra aandacht nodig, en wanneer is geruststelling passend? Dit project is onderdeel van het promotietraject van Sarai Keestra, onder begeleiding van dr. Martijn Finken (kinderendocrinoloog) en prof. dr. Tessa Roseboom (Professor Early Development and Health).

Amsterdam Cohort Hub (ACH) Multi-Cohort Onderzoek

Menstruatieproblemen zoals pijn en hevig bloedverlies treffen wereldwijd miljoenen meisjes en vrouwen, maar blijven vaak onbegrepen en onderbelicht in wetenschappelijk onderzoek. Vooral in etnisch diverse populaties is er nog weinig bekend over de prevalentie en impact van deze klachten. Toch wijst eerdere literatuur erop dat menstruatieproblemen grote gevolgen kunnen hebben voor mentaal en fysiek welzijn en maatschappelijke participatie van menstrueerders, onder andere door onvervulde zorgbehoeften, stigma en een gebrek aan kennis.

In dit multi-cohort onderzoek – een impulse project van de Amsterdam Cohort Hub – analyseren wij bestaande cohortgegevens uit de ABCD-, HELIUS– en OMEGA-cohorten als één grote dataset. Dit om kennis te verbeteren rondom het vóórkomen van menstruatiekenmerken en -klachten in diverse populaties, de onderliggende risicofactoren en de invloed van klachten op mentaal en fysiek welzijn en maatschappelijke deelname, zoals op school, op het werk, in het sociale leven of bij sport.

Contactpersoon Marlies Visser

Healthy Early Life Start (HEALS): Vroegtijdig Herkennen en Aanpakken van Stress in de Eerste 1000 Dagen

De eerste 1000 dagen van een kind – van conceptie tot de tweede verjaardag – zijn cruciaal voor de ontwikkeling van het kind. Stress kan in deze periode om allerlei redenen ontstaan, zowel voor ouders als voor kinderen. Hoewel stress niet volledig voorkomen kan worden, is het belangrijk dat chronische stress vroegtijdig wordt herkend en aangepakt, omdat langdurige stress schadelijk kan zijn voor zowel de ouder als het kind. Het onderzoeksprogramma Healthy Early Life Start (HEALS), gefinancierd vanuit de Nationale Wetenschapsagenda, richt zich op het ontwikkelen van vernieuwende manieren om chronische stress in de eerste 1000 dagen te voorkomen, te herkennen en bespreekbaar te maken. Dit vijfjarige, interdisciplinaire programma brengt wetenschap en praktijk samen met als doel chronische stress bij (toekomstige) ouders en kinderen in de eerste 1000 dagen te voorkomen en vroeg te herkennen en ouders hierin optimaal te ondersteunen vanuit de geboorte- en jeugdgezondheidszorg. Door gebruik te maken van gegevens uit drie grote geboortecohorten – ABCD, LifeLines Next, en Generation R – wil HEALS een tool ontwikkelen waarmee zorgprofessionals stress in gezinnen eerder kunnen identificeren. Deze nieuwe tool helpt niet alleen bij het herkennen van stress, maar biedt ook handvatten voor het juiste moment en de juiste manier van gezinsondersteuning.

Contactpersoon Tanja Vrijkotte

YEAH! Youth HEalth from a Holistic perspective

Mentale gezondheid en overgewicht zijn belangrijke uitdagingen voor de gezondheid van Europese kinderen en jongeren. Deze problemen komen vaker voor bij sommige groepen dan bij andere, bijvoorbeeld door verschillen in inkomen of omgeving. Daarom is het belangrijk om te begrijpen waarom deze verschillen bestaan en hoe we ze kunnen aanpakken.

Om deze interventies goed vorm te geven, maakt het project gebruik van data uit Europese cohort onderzoeken die kinderen en jongeren volgen tijdens hun jeugd en puberteit, waaronder de ABCD-studie. Door deze gegevens te analyseren, wil het project onderzoeken welke factoren een risico zijn voor ongezond gedrag, problemen met mentale gezondheid en overgewicht. Dit zodat interventies zich effectief kunnen richten op wat echt telt. Dit project kijkt daarbij naar individueel gedrag (zoals kennis en motivatie), de sociale omgeving (bijvoorbeeld ervaren steun van anderen) en de bredere leefomgeving (zoals wonen in een achterstandsbuurt, geluidsoverlast of weinig bereikbaar groen in de omgeving). De gegevens die worden gebruikt komt uit Nederland (ABCD-studie), het Verenigd Koninkrijk en Spanje. Met deze inzichten worden vervolgens samen met jongeren digitale interventies ontwikkeld, geïmplementeerd en getest, zodat deze programma’s goed aansluiten bij de uitdagingen van jeugd. De contactpersoon is Marlies Visser.

Green Z: Onderzoek naar planetaire gezondheidsvaardigheden — hoe gaan jongeren om met informatie over de planetaire crisis en wat betekent dat voor hun gezondheid en gedrag?

Jongeren en jongvolwassenen van nu (Gen Z) groeien op in een tijd waarin de gevolgen van de planetaire crisis — extreem weer, vervuiling en verlies van natuur —zichtbaar zijn. Maar welke rol speelt deze crisis eigenlijk in hun leven? In dit onderzoek onderzoeken we hoe jongeren informatie over de planetaire crisis vinden, begrijpen, beoordelen en gebruiken om keuzes te maken over hun gezondheid en het gebruik van de gezondheidszorg. Over deze vaardigheden — planetaire gezondheidsvaardigheden — is nog weinig bekend.

Het project wordt uitgevoerd door Fabiola Müller, onder begeleiding van Tanja Vrijkotte, Mirjam Fransen en Margreet Harskamp – van Ginkel. Fabiola gebruikt gegevens uit ABCD en vult deze aan met gesprekken in focusgroepen. Daarin gaat het onder andere over de volgende vragen: Zien jongeren een verband tussen de planetaire crisis en hun eigen gezondheid? Hoe vinden en beoordelen zij informatie hierover? Vinden zij die informatie relevant voor hun gezondheid? En hoe gebruiken zij hun kennis en vaardigheden om geïnformeerde keuzes te maken over hun gezondheid en binnen het gezondheidssysteem?

Daarnaast is Fabiola bezig met een vervolgonderzoek om berichtgeving over planetaire gezondheid af te stemmen op jongeren. Eerst verzamelt en analyseert zij mediaberichten die jongeren tegenkomen, op inhoud en opmaak. Daarna ontwerpt zij samen met de doelgroep een mediabericht over de planetaire crisis en gezondheid — dit heet co-creatie. Tot slot test zij het effect van dit bericht via een online vragenlijst onder ABCD-deelnemers. Daarbij kijkt zij bijvoorbeeld of jongeren meer interesse in het onderwerp krijgen en of zij van plan zijn hun gedrag aan te passen.

De resultaten van dit onderzoek kunnen laten zien welke informatie het beste aansluit bij de kennis, vaardigheden en het mediagebruik van Gen Z. Ook hopen we te ontdekken welk soort bericht jongeren kan helpen om gedrag te veranderen — bijvoorbeeld om zich aan te passen aan de gevolgen van de planetaire crisis of om bij te dragen aan een duurzamere wereld.

Connection: Co-creating community interventions on diet and physical activity to increase health equity in children and adolescents

Ongezonde voeding en een gebrek aan lichaamsbeweging zijn belangrijke oorzaken van ziektes en vroegtijdig overlijden, met name in groepen met een lagere sociaal-economische status. Co-creatie en samenwerkingen tussen verschillende sectoren zijn nodig om een gezonde en duurzame omgeving voor voeding en beweging te creëren.

Connection is een internationaal project dat zich richt op het samen ontwikkelen van maatregelen voor een gezonder dieet en meer lichaamsbeweging bij kinderen en jongeren die opgroeien in kwetsbare omstandigheden. Het project maakt gebruik van gegevens uit Europese cohortstudies, waaronder de ABCD-studie. Hiermee onderzoeken we hoe de omgeving op jonge leeftijd invloed heeft op eet- en beweegpatronen van kinderen en adolescenten in verschillende sociaal-economische omstandigheden. Daarnaast wordt de relatie tussen gedrag en gezondheidsuitkomsten, zoals groei, vetmassa en gezondheid van hart- en bloedvaten onderzocht. Met deze kennis worden interventies samen met jongeren ontwikkeld en uitgevoerd. Tot slot wordt gekeken naar de impact van deze interventies op gedragsveranderingen en het verkleinen van gezondheidsongelijkheden. Contactpersonen zijn Sara Dieduksman en Marlies Visser.

B-challenged: A multi-actor approach in creating safe and attractive physical and social environments to promote children’s active outdoor play and healthy dietary behaviours

Een zorgwekkend aantal kinderen voldoet niet aan de richtlijnen voor voldoende bewegen en gezonde voeding, waardoor zij meer risico hebben op chronische ziekten zoals obesitas. Interventies gericht op het verbeteren van de omgeving zijn nodig om ervoor te zorgen dat kinderen meer gaan bewegen en gezonder gaan eten, vooral in achtergestelde buurten. 
B-challenged heeft als doel om kinderen meer mogelijkheden te geven om buiten te spelen en de toegang tot ongezond eten te beperken. Dit doen we door bestaande gegevens van de ABCD-studie en de Idefix/I.family studie te gebruiken om te identificeren welke interventies in theorie het meest succesvol zijn – met aandacht voor achtergestelde buurten. Op basis daarvan gaan we  interventies in de omgeving (op school, in de buurt) co-creëren en implementeren, samen met kinderen en andere belangrijke betrokkenen (zoals ouders, leerkrachten en beleidsmakers). B-challenged is een internationaal project, waarin partijen uit wetenschap en praktijk samenwerken. Contactpersoon is Tanja Vrijkotte.

SmartCHANGE

SmartCHANGE is een Europees project, gericht op het bevorderen van gezondheid en welzijn van jongeren in de leeftijd van 5-19 jaar, om hart- en vaatzieken en diabetes in de toekomst te voorkomen. Door gebruik te maken van bestaande gegevens over bijvoorbeeld levensstijl, omgeving, bloeddruk en stofwisseling van mensen over een langere periode, hoopt SmartCHANGE met machine learning methoden modellen te ontwikkelen die deze ziekten kunnen voorspellen. Machine learning houdt in dat computers zelf leren van data, in plaats van dat alle kennis door mensen in de computer geprogrammeerd wordt. Dit is een vorm van kunstmatige intelligentie, ook wel AI genoemd. De AI-modellen zullen worden getraind om diverse gezondheidsgegevens van verschillende leeftijdsgroepen te analyseren. Samen met professionals uit de jeugdgezondheidszorg wordt op basis van de AI-modellen een gebruiksvriendelijke webapplicatie ontwikkeld die hen kan ondersteunen bij het inschatten van gezondheidsrisico’s van jongeren. Samen met jongeren wordt een mobiele gezondheids-app ontwikkeld die op een aantrekkelijke en persoonlijke manier veranderingen in je dagelijkse leven kan aanbevelen om gezondere gewoonten te bevorderen. Door samen met jongeren en gezondheidsprofessionals deze applicaties te ontwikkelen hoopt SmartCHANGE bij te dragen aan een nieuwe manier van samenwerken in de gezondheidszorg en aan een gezondere toekomst voor de samenleving. Jongeren zijn hierbij een belangrijke doelgroep omdat een ongezonde levensstijl vaak op jonge leeftijd wordt aangeleerd en gedragsverandering hier veel gezondheidswinst kan opleveren. De gegevens van de ABCD-studie worden gebruikt voor het maken van de AI-modellen. Contactpersonen zijn Tanja Vrijkotte.

GOLIAT

Fase 7 van de ABCD-studie maakt deel uit van een samenwerking met het GOLIAT project van ISGLOBAL. Dit is een internationaal onderzoek waar 11 Europese landen, Japan, Korea en de VS aan meedoen. Het GOLIAT-project is opgezet om het mogelijke effect van electromagnetische straling (RF-EMF), met een speciale focus op 5G, op de gezondheid van jonge mensen te onderzoeken. Dit zal betekenen dat we ook informatie zullen verzamelen over de hoeveelheid telefoon-, tablet- en computergebruik van de deelnemers. Contactpersonen zijn Noekie van Lieshout en Tanja Vrijkotte.

Factoren in het vroege leven en de timing van de puberteit

Tegenwoordig accepteren veel artsen het feit dat de leeftijd waarop de puberteit bij jongens en meisjes begint gestaag daalt, terwijl deze ontdekking ook controversieel is. Welke factoren liggen ten grondslag aan deze trend? Waarom worden onze kinderen steeds vroeger biologisch volwassen? En wat zijn de medische en psychosociale implicaties hiervan? Antwoorden op deze vragen zijn nog steeds niet opgehelderd.

In het PhD-project “Early Life Factors and Pubertal Timing”, zal Siyu Zhou de associatie van factoren in het vroege leven met het begin van de puberteit en de mogelijke latere invloed op de psychosociale gezondheid in de adolescentie (met name menstruatieklachten) onderzoeken. Hiervoor zal zij gebruik maken van de longitudinale gegevens van de ABCD- jongeren die al verzameld zijn, maar ook gegevens die verzameld gaan worden tijdens de nieuwe meetfase 7. We hopen veranderbare somatische en psychosociale factoren te vinden vanaf de peri-zwangerschap tot aan de kindertijd die samenhangen met een vroege timing van de puberteit. Deze kennis is vervolgens nodig om effectieve interventies te ontwikkelen die vroeg in het leven ingezet kunnen worden (zwangere-postnatale vrouwen) om vroege timing van puberteit te voorkomen.

Equal-Life

Hoe zorg je ervoor dat je lekker in je vel zit en dat dat zo blijft? Hoe houd je mentale problemen buiten de deur? Dat is een uitdaging voor volwassenen, maar zeker ook voor kinderen en jongeren. Kinderen en jongeren groeien op in zeer verschillende omgevingen: thuis, op school, onderweg en tijdens sport en spel. De kwaliteit van die omgevingen verschilt bijvoorbeeld in het aantal voorzieningen, zoals parken, speelplekken en sportclubs. De omgeving kan je uitnodigen tot gezond gedrag en tot het ontmoeten van anderen of juist niet. Zo maakt het uit of die omgeving groen en schoon is en er geen ongewenst geluid is, maar ook wat we zelf in die omgeving doen,  zoals het gebruik van beeldschermen, gezond eten en bewegen. Er is nog weinig onderzoek gedaan naar de complexe samenhang tussen al deze omgevingsfactoren en hun invloed op de mentale gezondheid bij jongeren. Equal-Life is een groot Europees project waarbinnen gegevens over mentale gezondheid van onderzoek uit 8 landen worden gebundeld en gekoppeld aan omgevingsfactoren voor verschillende leeftijdsgroepen. Op basis hiervan worden combinaties van omgevingsfactoren in kaart gebracht die voor een goede ontwikkeling en mentale gezondheid belangrijk zijn. Dankzij projecten zoals Equal-Life, hebben we over 5 jaar meer zicht op wat we samen kunnen doen om ook van Amsterdam een stad te maken waar kinderen en jongeren mentaal gezond op kunnen groeien. Bekijk voor meer informatie dit filmpje over Equal Life. De contactpersoon voor dit project is Tanja Vrijkotte.

European Child Cohort Network (ECCN)

ECCN is een groot Europees project. In dit project wordt de invloed van stress bij jonge kinderen op de gezondheid onderzocht. Zie hier welke Europese cohorten meedoen. Alle gegevens van de verschillende cohorten worden in een zogeheten Dastashield gezet, hierin kunnen onderzoekers analyses doen zonder dat er gegevens naar hen opgestuurd hoeven worden (de gegevens blijven op onze eigen beveiligde server staan). ABCD-contactpersoon: Sara Dieduksman.